زندگی ما با وجود سرعت بالای پیشرفت علم و تکنولوژی مدام در حال تغییر است. سلامت دیجیتال هم به همین ترتیب بازار سلامت را متحول کرده است. جامعه علوم پزشکی باید برای این تغییرات آماده باشد و اولین گام آن آگاهی نسبت به آینده است. این‌بار در سری سفر به آینده به بررسی آینده صنعت دارو می‌پردازیم.

سلامت دیجیتال «پیرامون دارو»

شرکت‌های داروسازی دنیا دریافته‌اند که ارائه دارو به تنهایی دیگر پاسخگو نیست. روندهای روز نشان می‌دهند که شرکت‌های داروسازی باید یک پکیج کامل ارائه دهند. خدمات یا محصولات دیجیتالی مانند اپلیکیشن، گجت و خدمات آنلاین که به طور کلی «پیرامون دارو» نامیده می‌شوند.

برای مثال یک شرکت داروسازی ژاپنی برای یکی از داروهای ضدانعقاد خود، با یک تیم نرم‌افزاری همکاری کردند. بدین ترتیب این دارو با یک دستگاه پایش پوشیدنی و یک اپلیکیشن هماهنگ (sync) می‌شود و می‌تواند به بیمار درباره شرایطش بازخورد دهد.

بیماران در مقام مشورتی شرکت‌های دارویی بزرگ

همان‌طور که با گسترش تکنولوژی سلامت دیجیتال، دانش بیماران افزایش یافته و نقش پررنگ‌تری در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با سلامت خود دارند به مرور باید در بیمارستان‌ها و شرکت‌های داروسازی نیز به عنوان همکار در نظر گرفته شوند. شرکت‌های داروسازی باید یک کمیته مشورتی متشکل از کسانی که داروهایشان را استفاده کرده‌اند داشته باشند تا بتوانند محصولاتی تولید کنند که نیازهای مشتریان را به درستی پاسخ می‌گوید.

پیغام‌هایتان را چک کنید. شما از طرف دارویی که چند دقیقه قبل بلعیده‌اید یک پیام دارید.

با پیشرفت نانوتکنولوژی، ساخت داروها و حسگرهای قابل هضم، ممکن شده است.

در سال ۲۰۱۵ اولین دارویی که با یک حس‌گر قابل هضم ترکیب‌ شده بود توسط FDA تأیید شد. شرکت دارویی «اُتسوکا» ژاپن و شرکت سلامت دیجیتال «پروتئوس» یک حس‌گر قابل هضم را با یک داروی بیماری‌های روانی ترکیب کردند. این حس‌گر در صورتی که دارو مصرف شده باشد، با یک حس‌گر پوشیدنی ارتباط برقرار کرده و اطلاعات مربوط به مصرف دارو را برای گوشی هوشمند بیمار یا مراقب او می‌فرستد. به این ترتیب می‌توان میزان پیروی بیمار از روند درمان را در بیماری‌های اسکیزوفرنی، درمان حاد مانیک، اپیزودهای میکس دوقطبی نوع ۱ و اختلالات افسردگی ماژور فهمید.

واقعیت مجازی توضیحات مصرف دارو را آسان می‌کند.

اگر یک‌بار بروشور توضیحات داخل جعبه دارو را مطالعه کرده باشید،‌ می‌دانید که آن نوشته‌های ریز چقدر کسل‌کننده هستند. بیماران به خصوص در دنیای امروز کنجکاو هستند از نحوه عملکرد، خطرات و ویژگی‌های دارویی که برایشان تجویز شده مطلع شوند اما بروشورهای فعلی کمکی به آنها نمی‌کند.

با استفاده از واقعیت مجازی، می‌توان اطلاعات مربوط به دارو را به نحوی قابل فهم و جذاب در اختیار بیماران قرار داد. فقط تصور کنید به جای اینکه مجبور به خواندن بروشور باشید، دوربین تلفن هوشمند خود را به سمت جعبه دارو بگیرید و چگونگی عملکرد دارو در بدن به صورت فیلمی سه بعدی برایتان نمایش داده شود.

نقش فارماکوژنومیک در آینده صنعت داروسازی

داروی اختصاصی با استفاده از فارماکوژنومیک

فارماکوژنومیک دانش بررسی پاسخ فرد به دارو بر اساس کد ژنتیکی است. تأثیر داروها بر همه افراد یکسان نیست، برای مثال تحقیقات انجام شده، تأثیر متفاوت داروی وارفارین بر افرادی با ژنوتایپ‌های متفاوت را نشان داده است. بنابراین حال که امکان توالی‌یابی ژنوم فراهم شده است،‌ به کمک فارماکوژنومیک می‌توان داروها رو براساس ژنتیک فرد انتخاب و برای او شخصی‌سازی کرد.

آزمایش داروها روی بافت‌های مجازی

تصور کنید بتوان رفتار و خصوصیات بافت‌ها و سلول‌های انسانی را به گونه‌ای شبیه‌سازی کرد که کارآزمایی‌های بالینی در زمان کمتر، با صرف هزینه کمتر و نتیجه‌ای عالی و قابل اعتماد قابل انجام باشد. انجام کارآزمایی‌های بالینی (clinical trial) به صورت کاملا شبیه‌سازی شده با درک فعلی از بیولوژی انسان و تکنولوژی موجود قابل انجام نیست، اما این روش که (in silico trial) نام دارد در آینده‌ای نزدیک جایگزین کارآزمایی‌های درون‌جانداری (in vivo) خواهد شد.

یکی از کامل‌ترین شبیه‌سازی‌های موجود (HumMod) است که فیزیولوژی بدن انسان را برای تمامی اندام‌ها تا مولکول‌ها شبیه‌سازی کرده است. از ویژگی‌های آن می‌توان به شبیه‌سازی بیش از ۱۵۰۰ معادله زیستی و ۶۵۰۰ متغیر همچون مایعات بدن، الکترولیت‌ها، هورمون‌ها، متابولیسم و دمای بدن اشاره کرد.

چاپ سه‌بعدی دارو

در سال ۲۰۱۵ یک داروی بیماری صرع به نام Spritam که به وسیله چاپگر سه‌بعدی تولید شده بود، توسط FDA تأیید شد. این داروی پودری به منظور هضم بهتر، لایه به لایه توسط یک چاپگر سه‌بعدی ساخته می‌شود. شرکت FabRx پا را از این هم فراتر گذاشته و گفته بین ۵ تا ۱۰ سال دیگر چاپگرهای سه‌بعدی دارو به مرحله تجاری‌سازی می‌رسند و یک دهه دیگر در همه بیمارستان‌های بزرگ، آنها را خواهیم دید.

از استفاده‌های دیگر تولید دارو با چاپ سه‌بعدی می‌توان به چاپ داروهایی با شکل‌ حیوانات و شخصیت‌های کارتونی اشاره کرد تا مصرف آن برای کودکان ساده‌تر شود.

نیاز حیاتی وجود قوانین مربوط به دارو

قانون‌گذاری‌های سلامت به طور قابل توجهی از نوآوری‌های دیجیتال عقب مانده‌اند. امکان بررسی ژنوم انسانی و تخمین طول عمر یا بیماری‌های آتی فرد،‌ حدود ده سال پیش فراهم شد. وقتی FDA در سال ۲۰۱۴ شرکت ۲۳andme را از ارائه اطلاعات مربوط به ژنتیک فرد و آینده او باز داشت، چندین سال از فعالیت این شرکت می‌گذشت و تازه پس از آن بود که ۲۳andme فعالیت خود را به ارائه اطلاعات مربوط به اجداد فرد محدود کرد. قوانین سلامت باید بتوانند سرعت به‌روزرسانی خود را با سرعت پیشرفت سلامت دیجیتال هماهنگ نمایند.

برگرفته از medicalfuturist.com

نگارنده:‌ دکتر فرشته کاظمی‌پور